Polska stoi przed wyzwaniem termomodernizacji ponad 3 mln domów jednorodzinnych do 2050 r1. Aby osiągnąć ten cel, tempo realizacji inwestycji musiałoby wzrosnąć co najmniej dwukrotnie w porównaniu z obecną edycją programu Czyste Powietrze2.
Termomodernizacja domu to nie tylko wydatek, ale przede wszystkim inwestycja, przynosząca korzyści przez wiele lat. Jej celem jest:
- zwiększenie wartości nieruchomości,
- poprawa komfortu życia mieszkańców oraz obniżenie kosztów ogrzewania i energii,
- ograniczenie zależności od zmiennych cenowo paliw takich jak węgiel, gaz czy pellet.
Skala potrzeb wymaga nowego podejścia do finansowania, które w większym stopniu zaangażuje sektor prywatny oraz wykorzysta potencjał banków i instytucji finansowych do zwiększenia poziomu inwestycji. Dla wielu gospodarstw posiadających zdolność kredytową kluczowe jest stworzenie prostszej, bardziej dostępnej i skalowalnej ścieżki wsparcia, która odpowie na jedną z głównych barier inwestycyjnych: brak środków na rozpoczęcie przedsięwzięcia i konieczność prefinansowania prac.
Taką funkcję mogłaby pełnić nowa ścieżka bankowa, czyli Kredyt 0% na Ciepły Dom, której schemat działania prezentujemy w załączanym materiale. Proponowany mechanizm umożliwia sfinansowanie całej inwestycji bez konieczności angażowania wkładu własnego. W proponowanym modelu środki publiczne byłyby wykorzystywane do obniżenia kosztów finansowania, w szczególności wysokości rat kredytu, a także do częściowego umorzenia zobowiązania po potwierdzeniu osiągnięcia zakładanych efektów modernizacyjnych.
Ścieżka bankowa - kredyt na Ciepły Dom
Koncepcja Kredytu 0% na Ciepły Dom opiera się na czterech elementach:
- Konstrukcja finansowania 50/50
Połowę inwestycji pokrywa kredyt komercyjny, a drugą połowę preferencyjna pożyczka publiczna oprocentowana na 2%. Dzięki połączeniu obu instrumentów beneficjent otrzymuje jeden, zintegrowany, niskooprocentowany produkt finansowy, który pozwala sfinansować całość inwestycji bez wkładu własnego.
- Gwarancja publiczna dla części komercyjnej kredytu
Mechanizm ten ogranicza ryzyko banku, obniża koszt kapitału i zwiększa dostępność dla gospodarstw domowych.
- Premia po zrealizowaniu inwestycji
Umorzenie części finansowania po zakończeniu prac i weryfikacji zgodności inwestycji z zasadami programu. Umarzane jest 42% części komercyjnej, czyli ok. 21% netto kosztów inwestycji.
- Wynagrodzenie dla banków za dystrybucję i obsługę produktu
Ścieżka bankowa będzie skuteczna tylko wtedy, gdy będzie opłacalna nie tylko dla beneficjenta i państwa, ale także dla sektora bankowego. Model zakłada więc wynagrodzenie dla banków, które ma pokrywać koszty wdrożenia, sprzedaży i obsługi środków publicznych. Proponowany mechanizm zakłada 3% wynagrodzenia dla banku za uruchomienie pożyczki oraz opłatę 1–1,5% rocznie za obsługę części publicznej wypłacaną z budżetu Państwa.
Inspiracją dla konstrukcji instrumentu są sprawdzone instrumenty finansowe funkcjonujące w Polsce, w szczególności model Pożyczki Preferencyjnej dla Śląska3 na realizację inwestycji z zakresu transformacji energetycznej. Prezentowana koncepcja jest wynikiem analizy wariantów łączących finansowanie publiczne i prywatne.
Tańsze finansowanie, niższe zaangażowanie środków publicznych i opłacalny model dla instytucji finansowych
W porównaniu z obecnie dostępnym finansowaniem bankowym w programie Czyste Powietrze (kredytem gotówkowym wspieranym dotacją 40%) proponowany model zmienia logikę wsparcia - zamiast dopłacać do drogiego finansowania komercyjnego, obniża jego koszt już na starcie (szczegóły w prezentacji):
- Korzyści dla beneficjenta
Nowa ścieżka oznacza tańsze finansowanie. Mimo niższego poziomu wsparcia publicznego niż w obecnym modelu dotacyjnym, połączenie preferencyjnej pożyczki publicznej, gwarancji i umorzenia po realizacji inwestycji, znacznie obniża koszt finansowania. W analizowanym wariancie RRSO4 spada z ok. 1,2% w obecnym modelu do ok. -0,5%, a inwestycję można rozpocząć bez wkładu własnego.
Dla przykładowej inwestycji o wartości ok. 143 tys. zł, koszt finansowania spada z ok. 61 tys. zł w obecnym modelu do ok. 26 tys. zł w Kredycie 0% na Ciepły Dom. Oznacza to, że mimo niższego umorzenia (ok. 30 tys. zł zamiast ok. 53 tys. zł dotacji) końcowy koszt netto dla beneficjenta po 10 latach jest niższy, zarówno przed uwzględnieniem oszczędności na rachunkach za energię, jak i po ich uwzględnieniu. Różnica wynosi ok. 12 tys. zł na korzyść nowej ścieżki.
Proponowany mechanizm oznacza lepsze wykorzystanie środków publicznych. Udział państwa w finansowaniu jednej inwestycji netto spada z ok. 20% do ok. 9,7%, brutto z 37% do 21,3%, jednocześnie dźwignia inwestycyjna rośnie z ok. 5 zł do ponad 10 zł wartości inwestycji dla każdej złotówki zaangażowanych środków publicznych.
Model tworzy produkt, który jest atrakcyjny i opłacalny dla wszystkich zaangażowanych. Wynagrodzenie za uruchomienie finansowania oraz coroczna opłata za obsługę części publicznej pokrywają koszty wdrożenia, sprzedaży i obsługi środków publicznych, dzięki czemu banki mają realną zachętę do aktywnej dystrybucji produktu.
Różne grupy wymagają różnych ścieżek wsparcia
Ścieżka bankowa powinna być kierowana przede wszystkim do gospodarstw domowych posiadających zdolność kredytową, które nie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Kredyt 0% na Ciepły Dom nie zastępuje wsparcia dotacyjnego dla osób zagrożonych ubóstwem energetycznym lub żyjących w niedostatku ekonomicznym, lecz uzupełnia system tam, gdzie instrument zwrotny może działać skuteczniej niż dotacja. Dla gospodarstw wymagających wsparcia socjalnego powinien funkcjonować odrębny, dedykowany mechanizm.
Dobrze zaprojektowany instrument bankowy obniży koszt netto programu dla finansów publicznych, przy jednoczesnym utrzymaniu dostępności inwestycji dla gospodarstw domowych. Niższe zaangażowanie środków publicznych w pojedynczą inwestycję tworzy przestrzeń do przekierowania części wsparcia na działania towarzyszące, które są kluczowe dla zabezpieczenia beneficjenta i osiągnięcia zakładanych efektów nowego programu. Chodzi przede wszystkim o wzmacnianie kompetencji po stronie wykonawców, w tym audytorów i instalatorów, kontrolę jakości przeprowadzanych prac, zwiększenie dostępu do usług doradztwa energetycznego i stworzenie narzędzi wspierających inwestora w planowaniu inwestycji. To właśnie te elementy ograniczają ryzyko nietrafionych działań, zwiększają poczucie bezpieczeństwa po stronie beneficjentów i wzmacniają wiarygodność całego instrumentu. Wyższy poziom bezpieczeństwa zwiększy zaufanie kolejnych gospodarstw domowych a także potencjalnych inwestorów, co jest warunkiem zwiększenia zasięgu działania programu, a w efekcie i jego powodzenia.
.
Publikacja powstała w ramach projektu wspieranego przez Clean Air Fund.
.
Bibliografia:
1. Krajowy Plan Renowacji Budynków (projekt), KAPE 2024. Wartości przeliczone proporcjonalnie do liczby budynków jednorodzinnych wg GUS z 2021 roku (5,65 mln zamiast 6,9 mln) https://kape.gov.pl/blog/aktualnosci-kape-1/krajowy-plan-renowacji-budynkow-730
2. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Czyste Powietrze w liczbach, https://czystepowietrze.gov.pl/efekty-programu/czyste-powietrze-w-liczbach dostęp: 1.05.2026. Potrzebne tempo wynika ze scenariusza ambitnego KPRB, przeliczonego proporcjonalnie do liczby budynków jednorodzinnych wg GUS
3. BNP Paribas, „Finansowanie inwestycji w województwie śląskim”, dostęp: 9 czerwca 2026 r., https://www.bnpparibas.pl/przedsiebiorstwa/fundusze-unijne/finansowanie-inwestycje-w-wojewodztwie-slaskim
4. RRSO, czyli Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania, oznacza całkowity koszt kredytu lub pożyczki ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty finansowania w skali roku. Uwzględnia zarówno odsetki, jak i dodatkowe koszty, w tym prowizje i inne opłaty. W analizie porównawczej jako obecny model przyjęto finansowanie inwestycji kredytem gotówkowym oraz dofinansowanie na poziomie 40% kosztów inwestycji