Przemysł generuje znaczącą wartość dodaną dla polskiej gospodarki i jest jednocześnie istotnym konsumentem energii pierwotnej – nie tylko w postaci energii elektrycznej, lecz także paliw i ciepła. Polska wyróżnia się silną reprezentacją sektorów wysokoenergochłonnych (m.in. wydobywczego, przetwórstwa paliw i mineralnego) w porównaniu z innymi państwami UE. W połączeniu z emisyjnym miksem wytwórczym oraz przestarzałymi procesami technologicznymi w wielu branżach, przekłada się to na wysokie całkowite emisje gazów cieplarnianych. Przemysł odpowiada za ok. 25% wszystkich emisji w Polsce. Głównymi źródłami energii pozostają paliwa kopalne: gaz ziemny (sektor zużywa ok. połowy krajowego wolumenu), węgiel oraz ropa naftowa. Wysoki stopień uzależnienia od importu surowców, wynoszący obecnie 82% dla gazu i 97% dla ropy, wystawia polskie firmy na ryzyko szoków cenowych, co dobitnie pokazał kryzys energetyczny z 2022 r.

– Elektryfikacja przemysłu to nie tylko zmiana technologiczna, lecz przede wszystkim strategiczna decyzja dotycząca kierunku rozwoju gospodarczego Polski. Nasz raport pokazuje, że jej realizacja jest możliwa pod warunkiem obniżenia cen energii elektrycznej dla tego sektora, otrzymania odpowiednich mechanizmów wsparcia, dostępu do finansowania oraz stabilnego otoczenia regulacyjnego. Proces ten powinien być jednocześnie opłacalny i trwały w warunkach rynkowych – mówi dr Joanna Pandera, Prezeska Forum Energii.

Dekarbonizacja 17 z 24 branż przetwórstwa przemysłowego jest możliwa

Raport Forum Energii wskazuje, że bariery technologiczne stojące na drodze do elektryfikacji w większości branż są znikome. Za pomocą dostępnych dziś rozwiązań, takich jak przemysłowe pompy ciepła, piece indukcyjne, kotły elektryczne czy ogrzewanie oporowe, można w pełni zelektryfikować produkcję ciepła w 17 z 24 gałęzi przetwórstwa przemysłowego.

Po wyłączeniu produkcji wodoru oraz sektora paliwowego, potencjał elektryfikacji ciepła w przemyśle przetwórczym wynosi aż 61%. Realizacja tego scenariusza przyniosłaby wymierne korzyści dla bezpieczeństwa energetycznego państwa:

• Redukcję zużycia gazu ziemnego do celów grzewczych w przemyśle o 62% (ok. 3 mld m³ rocznie).
• Zmniejszenie zużycia węgla energetycznego o 42%(2 mln ton rocznie). 
• Ograniczenie zużycia ropy i jej pochodnych o 83% rocznie.
• Redukcję emisji gazów cieplarnianych o ok. 21 mln ton CO₂

Kluczową rolę w tym procesie odegrają przemysłowe pompy ciepła, które odpowiadają za blisko połowę (48%) potencjału elektryfikacji. Są to urządzenia o najwyższej efektywności, pozwalające znacznie ograniczyć zużycie energii pierwotnej.

Bariery: ceny energii i sieć

Choć technologie są dostępne, elektryfikacja w Polsce postępuje zbyt wolno. Główną przeszkodą są wysokie koszty, a konkretnie stosunek cen energii do cen gazu. Koszt energii elektrycznej dla przemysłu w Polsce jest obecnie 2,6 razy wyższy od kosztu energii z gazu ziemnego, co skutecznie zniechęca przedsiębiorców do inwestycji w pompy ciepła czy piece elektryczne, nawet przy wsparciu inwestycyjnym.

Kolejne wyzwanie ma charakter systemowy i dotyczy przygotowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) na rosnące zużycie energii elektrycznej. Pełna, dostępna dziś technologicznie elektryfikacja ciepła przemysłowego, oznaczałaby podwojenie zużycia energii przez ten sektor. Forum Energii szacuje, że spowodowałoby to wzrost popytu o dodatkowe 57 TWh rocznie oraz zwiększenie średniego zapotrzebowania na moc o 9,6 GW.

– Przemysł stoi dziś przed wyborem: modernizacja albo marginalizacja. Szacujemy, że koszty technologii elektryfikacyjnych wyniosą ok. 67 mld zł, co jest kwotę porównywalną ze środkami, które firmy i tak przeznaczają na odtwarzanie majątku produkcyjnego. Problemem nie jest CAPEX, lecz OPEX, czyli koszty operacyjne wynikające z cen energii elektrycznej. Bez odpowiednich mechanizmów wsparcia i dostępu do taniej, bezemisyjnej energii polski przemysł może nie udźwignąć transformacji, a rynek urządzeń zdominują dostawcy spoza Europy, głównie z Chin – zaznacza Marcin Dusiło, Kierownik Programu Przemysł.

Raport Modernizacja albo marginalizacja to kompleksowa analiza potencjału i kosztów przejścia polskiego przemysłu na energię elektryczną. Polska może stać się europejskim hubem produkcyjnym, dokonując przeskoku technologicznego i wdrażając najnowsze rozwiązania, pod warunkiem, że elektryfikacja przemysłu stanie się priorytetem polskiej polityki gospodarczej. Aby przemysł był konkurencyjny, państwo musi zapewnić mechanizmy do obniżenia kosztów energii, stabilne wsparcie finansowe, nowoczesną sieć oraz aktywną politykę przemysłową wspierającą produkcję urządzeń w kraju i Europie, ograniczając tym samym zależność od importu technologii.