Dane o energetyce za rok 2021

Dane o energetyce

Przedstawiamy wybrane dane na temat polskiej energetyki w 2021 roku, istotne z perspektywy zmian, jakie zachodzą w polskim sektorze energetycznym. Dane pochodzą z raportu "Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2022".

Raport w formie pliku PDF można pobrać na dole strony.

Główne wnioski z analizy:

  • Udział węgla w produkcji energii elektrycznej w 2021 r. wzrósł i wynosi ponad 72%.
  • Udział odnawialnych źródeł energii spadł do poziomu ok. 17%, pomimo rekordowej produkcji z tych źródeł wynoszącej 30 TWh.
  • W 2021 r. odnotowano rekord produkcji energii elektrycznej (179,4 TWh, +14% r/r) i jej zużycia (180,3 TWh, +5,4% r/r).
  • Import netto energii elektrycznej był najniższy od 5 lat i wyniósł 0,89 TWh.
  • Moc osiągalna wzrosła o 3,7 GW (do 53,5 GW).
  • Moc jednostek konwencjonalnych od lat utrzymuje się na stałym poziomie. Rozwijają się głównie moce OZE (+4,4 GW r/r), a przede wszystkim fotowoltaika (+3,7 GW r/r).
  • Tempo rozbudowy i modernizacji jednostek wytwórczych jest wciąż niewystarczające, by zapewnić bezpieczeństwo energetyczne w obliczu planowanych wyłączeń w energetyce konwencjonalnej.
  • Pomimo wysokich cen uprawnień do emisji CO2, produkcja z węgla była tańsza niż z gazu ziemnego, co spowodowało rekordowy wzrost wykorzystania mocy węglowych oraz spadek wykorzystania mocy gazowych.
  • Po raz pierwszy od lat ceny hurtowe energii elektrycznej były w Polsce jednymi z niższych w Europie. Wpłynęło to na wysoki eksport oraz produkcję.
  • Średnioważona cena CO2 wyniosła w 2021 r. 53,13 euro/t CO2. Przychód Polski ze sprzedaży uprawnień CO2 wyniósł w 2021 r. ponad 25 mld zł.
  • Ceny gazu ziemnego, a w efekcie energii elektrycznej, wzrosły w całym regionie do rekordowych wartości.

Moce osiągalne

  • 53,5 GW – tyle wyniosła moc osiągalna na koniec 2021 r. To o 3,7 GW więcej niż rok wcześniej.
  • Do 31% (z 25%) wzrósł udział mocy w OZE.

  • Spadek mocy elektrowni na węgiel kamienny wynika z wyłączenia dwunastu bloków (po dwa bloki w elektrowniach: Dolna Odra, Rybnik, Łaziska, Łagisza, Siersza i Stalowa Wola).
  • Wzrost mocy elektrowni na węgiel brunatny wynika z oddania do użytku nowego bloku o mocy 496 MW w elektrowni Turów.
  • Największy przyrost mocy odnotowano w OZE, zwłaszcza w prosumenckiej energetyce słonecznej.

  • Moc osiągalna w źródłach konwencjonalnych od lat waha się w przedziale 32–35 GW, przy czym w ostatnim roku spadła o 0,7 GW do poziomu 35,3 GW.
  • Moc OZE wzrosła na przestrzeni dekady czterokrotnie – z 4,1 GW w 2012 r. do 16,7 GW w 2021 r.

  • Na koniec 2021 r. w OZE zainstalowanych było 16,7 GW, co oznacza przyrost o 4,4 GW (+36% r/r).
  • Moc w instalacjach fotowoltaicznych wzrosła o 3,7 GW (+94% r/r), osiągając poziom 7,7 GW. Oznacza to, że moc zainstalowana w fotowoltaice prześcignęła moc farm wiatrowych.
  • Rozwój OZE w 2021 r. był głównie wynikiem szybko rosnącej liczby prosumentów – w mniejszym stopniu aukcji OZE.

Produkcja

  • 72,4% – tyle wyniósł udział węgla w produkcji energii elektrycznej w 2021 r. To o 2,7 p.p. więcej niż rok wcześniej.
  • Produkcja z węgla kamiennego osiągnęła najwyższy poziom od 10 lat – 84 TWh (+1,4 p.p.).
  • O 0,7 TWh spadła produkcja z gazu ziemnego, co przełożyło się na spadek udziału gazu o 1,6 p.p.
  • Produkcja z fotowoltaiki podwoiła się względem 2020 r. i wyniosła 3,8 TWh.
  • Produkcja energii ze wszystkich źródeł OZE w ubiegłym roku wyniosła 30 TWh, co jest wynikiem rekordowym. Pomimo tego udział OZE w miksie produkcyjnym spadł do 16,7% (z 17,7% w 2020 r.).

  • O 20,1 TWh w porównaniu z pandemicznym 2020 r. wzrosła produkcja z węgla kamiennego i brunatnego. To skutek m.in. zwiększonego eksportu energii elektrycznej. Duża skala wzrostu wynika także z niskiej produkcji z węgla w 2020 r.
  • Produkcja z węgla zastępowała m.in. produkcję energii z gazu. W 2021 r. spadła ona po raz pierwszy od ponad 10 lat, ze względu na bardzo wysoką cenę paliwa gazowego.
  • Wśród źródeł odnawialnych najbardziej dynamicznie rosła produkcja energii elektrycznej z fotowoltaiki (+95% r/r, +1,9 TWh), a największy spadek odnotowało współspalanie biomasy (-18% r/r). Produkcja z farm wiatrowych zwiększyła się o 5% r/r.

  • Krajowa produkcja energii elektrycznej wyniosła 179,4 TWh. To wynik rekordowy, wyższy o 14% niż w 2020 r., a także pierwszy wzrost produkcji energii elektrycznej od 2017 r.
  • Zwiększone zapotrzebowanie na energię elektryczną zostało w większości pokryte przez wzrost produkcji mocy węglowych, zwłaszcza węgla kamiennego.

  • W 2021 r. wyprodukowano 30,4 TWh energii elektrycznej z OZE – to o 8,5% więcej niż w 2020 r.
  • Za ponad połowę produkcji z OZE (54%) odpowiedzialna była energetyka wiatrowa, udział biomasy wynosi 15%, a fotowoltaiki 13%.
  • W ciągu 10 lat produkcja z OZE wzrosła o 80% – z 16,8 TWh w 2012 r. do 30,4 TWh w 2021 r.
  • Poza fotowoltaiką, największy wzrost produkcji zaobserwowano w elektrowniach wiatrowych – +250% w ciągu dekady.

Bilans krajowy

  • Produkcja energii elektrycznej w 2021 r. była najwyższa w historii Polski i wyniosła 179,4 TWh.
  • Rekordowe było również zapotrzebowanie na energię elektryczną, które osiągnęło 180,3 TWh.
  • Import netto energii elektrycznej był najniższy od 5 lat.
  • Zapotrzebowanie na energię elektryczną w 99,5% było zaspokajone przez krajową produkcję.

  • W 2021 r. import energii elektrycznej wyniósł 15,10 TWh, natomiast eksport 14,21 TWh. Saldo wymiany z zagranicą wyniosło 0,89 TWh.
  • Eksport energii elektrycznej był najwyższy od 2016 r., głównie ze względu na niższe ceny na rynku hurtowym w Polsce. Wynikało to z niższych kosztów produkcji energii elektrycznej z węgla w Polsce niż z gazu ziemnego w krajach sąsiednich (nawet po uwzględnieniu wysokich cen uprawnień do emisji CO2).

  • W 2021 r. PKB wzrosło o 5,7%, a zużycie energii elektrycznej o 5,4%.
  • Jest to pierwszy od ponad dekady rok, w którym wzrost zużycia energii elektrycznej był w przybliżeniu równy wzrostowi PKB. Wynika to z niestandardowego roku odniesienia – 2020 r. był pierwszym rokiem pandemii Covid 19.

  • Zapotrzebowanie na moc w okresie zimowym w 2021 r. wyniosło 27,617 GW – to o 0,818 GW więcej niż w poprzednim roku.
  • Wzrosło również zapotrzebowanie na moc w okresie letnim – do 24,533 GW, czyli o ponad 1,5 GW więcej niż w pandemicznym roku 2020.
  • Wzrost zapotrzebowania jest związany m.in. z elektryfikacją ogrzewania (pompy ciepła w szczycie zimowym) oraz wzrostem liczby klimatyzowanych pomieszczeń (szczyt letni).

Emisje

  • W 2020 r. Polska była na 6. miejscu na świecie pod względem emisyjności zużycia energii pierwotnej.
  • Najbardziej emisyjną gospodarkę miała RPA (3,18 t CO2/toe). Polska z wynikiem 2,85 t CO2/toe uplasowała się zaraz za Chinami (2,87 t CO2/toe). Dla porównania: gospodarka brytyjska emitowała o 31% mniej niż Polska (1,97 t CO2/toe), a francuska o 56% mniej (1,25 t CO2/toe).

  • Emisyjność produkcji energii elektrycznej w 2020 r. Polsce wyniosła ok. 710 kg/CO2/MWh i była jedną z najwyższych w Unii Europejskiej.
  • Tak wysoka emisyjność ma i będzie miała wpływ na przemysł, m.in. ze względu na rosnącą wagę śladu węglowego w produkcji czy ceny energii elektrycznej.

  • W 2020 r. najwięcej emisji pochodziło z produkcji energii elektrycznej i ciepła – 35,1% łącznych emisji brutto.
  • Transport i przemysł były odpowiedzialne za odpowiednio 16,9% i 16,5%.
  • Gospodarstwa domowe wyemitowały 9% gazów cieplarnianych.

  • Według szacunków Forum Energii w 2021 r. emisje wzrosły o ok. 6% do poziomu ok. 397 mln t CO2eq głównie w transporcie i elektroenergetyce.
  • Użytkowanie gruntów, zmiana użytkowania gruntów i leśnictwo (LULUCF) odpowiedzialne były za pochłonięcie ok. 15 mln ton ekwiwalentu CO2.

  • Według szacunków w 2021 r. emisje z elektrowni i elektrociepłowni wzrosły o 15% – do 140 mln ton CO2eq.
  • Nie przewiduje się istotnych zmian emisji z ciepłowni.

  • Za 62% emisji gazów cieplarnianych z energetyki w 2021 r. odpowiedzialny był węgiel kamienny (93 mln ton CO2eq, +18% r/r).
  • Węgiel brunatny był odpowiedzialny za 31% emisji (7 mln ton CO2eq, +18% r/r).
  • Produkcja energii elektrycznej i ciepła z paliw gazowych wiązała się z emisją 10 mln ton CO2eq (-4,7% r/r).

  • Całkowite emisje CO2 Polski wyniosły w 2020 r. 374 mln ton, przy czym 46% z nich objęto europejskim systemem handlu emisjami (EU ETS).
  • Wśród elektrowni zawodowych i elektrociepłowni systemem ETS objęto 116 mln ton CO2 (88% wszystkich emisji z tego sektora). Dla ciepłowni wskaźnik ten wynosi 57% – 6 mln ton CO2 podlegało w 2020 r. systemowi ETS.
  • Przemysł objęty był systemem ETS w 81% – 50 mln ton CO2.

  • Pod koniec 2021 r. średnioważona cena uprawnień do emisji CO2 na rynku pierwotnym (EEX) wyniosła 80,64 euro/t CO2.
  • W 2021 r. obserwowany był dynamiczny wzrost cen EUA – o 51 euro/t CO2 (+272% r/r).

  • 25,56 mld zł zyskał budżet Polski na aukcjach uprawnień do emisji CO2 (EUA i EUAA). To o 11,5 mld zł więcej niż w 2020 r.
  • 60,37 mld zł łącznie wyniosły przychody budżetu w ciągu 10 lat sprzedaży uprawnień CO2.

Ceny energii elektrycznej

  • Pod koniec 2021 r. po raz pierwszy od lat cena hurtowa energii elektrycznej w Polsce nie należała do najwyższych w regionie. W drugiej połowie roku taniej było tylko w Szwecji.
  • Odbicie popandemiczne spowodowało wzrost cen gazu ziemnego do rekordowych poziomów, co w wielu krajach Unii Europejskiej wpływa hurtową cenę energii elektrycznej.
  • Pomimo wysokich cen uprawnień do emisji CO2, koszt produkcji energii elektrycznej w polskich jednostkach był niższy niż w zagranicznych. Spowodowało to najwyższy od lat eksport energii elektrycznej.

  • Od lat ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w Polsce są jednymi z najniższych wśród krajów sąsiednich.
  • Uwzględniając wszystkie podatki i daniny, w trzecim kwartale 2021 r. cena energii elektrycznej w Polsce wynosiła 15,3 eurocenta/kWh.
  • Cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych jest kształtowana przez wiele czynników, a przede wszystkim przez politykę podatkową i regulacyjną państwa. Nie jest ona prostym odzwierciedleniem hurtowych cen energii na giełdzie.

  • Po odliczeniu podatku VAT oraz wszystkich możliwych do odzyskania podatków i danin, cena energii elektrycznej dla przemysłu w Polsce wynosiła 10,79 eurocenta/kWh.

Paliwa

Większość danych kończy się na roku 2020 ze względu późną publikację raportów GUS odnośnie roku ubiegłego.

  • W 2020 r. import węgla energetycznego wyniósł 11 mln ton – o 2,2 mln ton mniej niż w 2019 r.
  • 82% importowanego węgla energetycznego pochodziło z Rosji. Pozostałe kierunki importu to Kolumbia (8%), Kazachstan (8%) i Australia (1%).
  • W 2020 r. wyeksportowano 2 mln ton węgla kamiennego energetycznego. Głównymi odbiorcami były Czechy (59%), Słowacja (11%), Niemcy (11%) i Austria (9%).

  • W 2020 r. zarówno produkcja, jak i zużycie węgla kamiennego były niższe niż w latach poprzednich.
  • Zużycie wyniosło 63,5 mln ton (5,3 mln ton mniej niż w poprzednim roku), wydobycie 54,7 mln ton (7,4 mln ton mniej), a import netto 8,2 mln ton (4,1 mln ton mniej).
  • W przeciwieństwie do lat poprzednich, w 2020 r. krajowe wydobycie oraz import netto były w przybliżeniu równe zużyciu.
  • W latach poprzednich (2018 i 2019) widoczne było odkładanie węgla (głównie krajowego) na hałdy.

  • 55 mln ton węgla kamiennego wydobyto w krajowych kopalniach w 2021 r.
  • W porównaniu z ubiegłym rokiem wydobycie wzrosło o 0,3 mln ton.

  • W 2020 r. import gazu ziemnego (zarówno rurociągami, jak i LNG) wyniósł 17,4 mld m3, czyli tyle, ile w roku poprzednim.
  • Ok. 55% importowanego gazu ziemnego pochodziło z Rosji. Pozostałe kierunki importu to Niemcy (21%), Katar (13%) i USA (6%).
  • W 2020 r. wyeksportowano 1,4 mld m3 gazu ziemnego. Praktycznie jedynym odbiorcą była Ukraina (98%). Pozostałe 2% eksportowanego gazu trafiło do Niemiec.
  • Import LNG stanowił 22% (3,8 mld m3 po regazyfikacji) całości zaimportowanego paliwa gazowego.
  • Głównymi dostawcami były Katar (60%) i USA (26%).

  • W 2020 r. utrzymał się trend wzrostowy zużycia gazu ziemnego, przy czym za wzrost ten odpowiedzialny jest gaz wysokometanowy. Zużycie gazu zaazotowanego utrzymuje się na stałym poziomie 3,7–3,8 mld m3.
  • Łączne zużycie gazu ziemnego wyniosło 20,9 mld m3, z czego za 18,4 mld m3 odpowiedzialny był gaz wysokometanowy.
  • Zwiększone zużycie nie wiązało się ze wzrostem produkcji lub importu netto (który spadł o 0,6 mld m3 do 15,5 mld m3), dlatego aby domknąć bilans, należało zmniejszyć zapasy o 0,5 mld m3.

  • Krajowa produkcja gazu wysokometanowego nieznacznie maleje. W 2020 r. pozyskano 2,7 mld m3, przy czym 62% pochodziło z wydobycia, a pozostałe 38% z odzysku lub przemian.
  • Krajowa produkcja gazu zaazotowanego również nie odbiegała od wieloletniego trendu. W 2020 r. pozyskano 3,7 mld m3, przy czym 96% pochodziło z wydobycia, a 4% z odzysku lub przemian.

  • 45% zużywanej w Polsce energii pochodzi z węgla: 36% z kamiennego i 9% z brunatnego.
  • 88% końcowego zużycia energii jest pokrywane przez paliwa kopalne.
  • Ze źródeł odnawialnych pochodzi 7% energii, z czego aż 5% z biomasy (drewna). Energia wody, fotowoltaika, energia wiatru, geotermia i ciepło otoczenia pokryły 2% potrzeb energetycznych.
  • Na przestrzeni dekady widoczny jest spadek udziału węgla (-8 p.p), wzrost udziału ropy naftowej (+3 p.p.) i gazu ziemnego (+5 p.p.). Udział drewna utrzymuje się na stałym poziomie.

  • Największym konsumentem gazu w Polsce jest przemysł, który w 2020 r. był odpowiedzialny za 40,2% krajowego zużycia. Od lat sektor ten jest odpowiedzialny za 40–43% zapotrzebowania.
  • Spadek udziału gazu w końcowym zużyciu odnotowano jedynie w transporcie (-11% r/r) i u pozostałych odbiorców (-23% r/r).
  • Największy wzrost udziału gazu odnotowano w rolnictwie (+16% r/r), elektroenergetyce i ciepłownictwie (+8% r/r) oraz w gospodarstwach domowych (+6% r/r).

  • Największymi konsumentami węgla energetycznego są elektroenergetyka i ciepłownictwo, które w 2020 r. były odpowiedzialne za 71,1% krajowego zużycia. Od lat sektory te są odpowiedzialne za 70–74% całości zapotrzebowania.
  • Największy spadek udziału w końcowym zużyciu odnotowano w transporcie (-25% r/r), elektroenergetyce i ciepłownictwie (-10% r/r) oraz w przemyśle (-10% r/r).
  • Wzrost udziału odnotowano jedynie w gospodarstwach domowych i rolnictwie (po +2% r/r).

  • Od połowy 2021 r. widoczny jest nienotowany do tej pory w historii wzrost cen surowców energetycznych, a zwłaszcza gazu ziemnego.
  • Kontrakt terminowy na gaz ziemny wzrósł na polskiej giełdzie o ponad 500% r/r, a europejski indeks TTF o ponad 570% r/r.
  • Silne wzrosty cen gazu ziemnego były najbardziej odczuwalne w Europie. Amerykański indeks Henry Hub również wzrósł, jednak w bardzo ograniczonym zakresie.
  • Węgiel zdrożał na rynku europejskim, natomiast na polskim staniał. ARA API2 zanotowała dynamiczny wzrost (do 38 zł/GJ). Polski indeks w 2021 r. był średnio o 0,5 zł/GJ tańszy niż w 2020 r.

 

Tytuł analizy: "Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2022"
Data publikacji: kwiecień 2022
Opracowanie: Marcin Dusiło, Forum Energii

Zobacz także

  • Transformacja energetyczna w Polsce | Edycja 2022

    25.4.2022
  • Miesięcznik

    5.8.2022
  • Forumetr. Kluczowe dane o elektroenergetyce w jednym miejscu

    17.6.2020