Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) został ustanowiony w 2021 r. jako jeden z najważniejszych instrumentów polityki spójności Unii Europejskiej. Jego celem jest łagodzenie społecznych, gospodarczych i środowiskowych skutków odchodzenia od paliw kopalnych, zwłaszcza w regionach węglowych. Budżet Funduszu wynosi ok. 17,5 mld euro. 

Zapowiadane zmiany legislacyjne, czyli wdrażana do krajowego porządku prawnego aktualizacja dyrektywy AAQD, nałożą pośrednio na władze lokalne obowiązek podjęcia dalszych ambitnych działań. Z początkiem stycznia 2030 r. dyrektywa zaostrzy wymagania względem norm jakości powietrza. Choć wartości te zostaną zredukowane niemal o połowę, w dalszym ciągu będą odbiegać od wytycznych WHO. Osiągnięcie nowych standardów będzie wyzwaniem, szczególnie w kontekście nadal istniejących problemów ze sprostaniem już obowiązującym wymaganiom. Należy jednak pamiętać, że w celu poprawy jakości życia mieszkańców – na co istotny wpływ ma czystość powietrza – konieczne są zdecydowane działania. Nawet niewielkie stężenia zanieczyszczeń mogą mieć poważne skutki zdrowotne. Dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie instytucjonalne i organizacyjne na nadchodzące zmiany, w tym zaadresowanie dotychczasowych potrzeb samorządów. Strategiczne wykorzystanie potencjału jednostek lokalnych oraz wzmocnienie ich kompetencji jeszcze przed nowelizacją prawa, może przyczynić się do zwiększenia efektywności i trwałości podejmowanych działań.

Rosnące koszty energii, starzejąca się infrastruktura oraz zmieniające się potrzeby mieszkańców sprawiają, że modernizacja budynków wielorodzinnych staje się pilnym i strategicznym wyzwaniem. Właściciele i zarządcy nieruchomości często stoją przed decyzjami dotyczącymi poprawy standardu budynków, które wpływają nie tylko na koszty eksploatacji, ale także na komfort, zdrowie i bezpieczeństwo mieszkańców oraz wartość samych obiektów. Choć wiele z nich przeszło już pierwszą falę termomodernizacji, znaczna ich część wymaga nadal poprawy efektywności energetycznej oraz podniesienia standardów mieszkaniowych. Aby wspierać zarządców w podejmowaniu świadomych decyzji, Forum Energii publikuje opracowanie pt.: Modernizacja budynku wielorodzinnego. Teczka dla zarządcy – praktyczne narzędzie zawierające zestaw wskazówek, wzorów dokumentów i materiałów ułatwiających kompleksowe planowanie modernizacji.

Zarządcy budynków wielorodzinnych, zarówno miejskich, jak i prywatnych, stoją dziś przed wyzwaniem, jak skutecznie modernizować starzejący się zasób mieszkaniowy w warunkach rosnących kosztów energii, coraz częstszych fal upałów, gwałtownych opadów oraz presji na redukcję emisji gazów cieplarnianych. W odpowiedzi na te potrzeby Forum Energii we współpracy z Odziałem Warszawskim SARP i Narodową Agencją Poszanowania Energii opracowało System Oceny Odpowiedzialnej Renowacji Budynków (SOORB) – praktyczne narzędzie, które pomaga samorządom, wspólnotom mieszkaniowym, spółdzielniom oraz innym właścicielom i zarządcom spojrzeć na proces modernizacji szerzej niż przez pryzmat samej termomodernizacji. SOORB porządkuje wymagania, łączy kwestie energetyczne, klimatyczne i społeczne oraz wspiera podejmowanie świadomych decyzji inwestycyjnych już na etapie planowania.

Jakość powietrza w Warszawie poprawia się, ale stolica wciąż stoi przed trudnym zadaniem: jak przeprowadzić dalszą transformację energetyczną, by ograniczyć emisje, nie zwiększyć rachunków i wykorzystać istniejące zasoby? Nowy raport Forum Energii przedstawia trzy możliwe scenariusze i pokazuje, jakie będą ich koszty oraz konsekwencje. Od obranej dziś strategii zależy nie tylko koszt ogrzewania w przyszłości, ale też tempo dekarbonizacji i bezpieczeństwo energetyczne i środowiskowe miasta.

Proces transformacji energetycznej w Polsce jest często analizowany w sposób fragmentaryczny. Debata publiczna koncentruje się na pojedynczych programach dotacyjnych, ustawach lub usprawnieniach, co wynika z trudności oraz braku politycznego poparcia dla wdrażania systemowych i trwałych zmian w niedostosowanym do dynamicznego zarządzania systemie administracyjnym. Przykładem tego podejścia jest niedawna dyskusja i konsultacje publiczne nad reformą programu Czyste Powietrze. Choć szczegółowe kwestie dotyczące programu są ważne, w pierwszym kroku potrzebna jest dyskusja na temat ogólnej sytuacji energetycznej w kraju i wyznaczenie jasnych celów strategicznych. Dzięki takim całościowym działaniom możliwa będzie efektywna reforma systemu wsparcia dla gospodarstw domowych w Polsce. 

Już cztery polskie miasta mają przygotowane scenariusze transformacji energetycznej. Do Włocławka, Rybnika i Piastowa dołącza właśnie Rawicz. Plan transformacji energetycznej do 2040 r. został przygotowany przez Forum Energii i Enercode – z wykorzystaniem pogłębionej analizy danych i najnowocześniejszych algorytmów, co pozwala zaplanować niezbędne inwestycje w najbardziej efektywny sposób.  

Piastów, po Włocławku i Rybniku, jest kolejnym miastem, które dzięki współpracy z Forum Energii stworzyło plan transformacji energetycznej do roku 2040. Długoterminowe strategie oparte na pogłębionej analizie danych i wykorzystujące najnowocześniejsze algorytmy, pozwalają zaplanować niezbędne inwestycje w najbardziej efektywny sposób.  Takie podejście jest kluczowe dla mniejszych miast z ograniczonymi budżetami i zasobami kadrowymi.

Na drodze do efektywnej transformacji energetycznej, przemyślany plan działań pozwala na optymalne wykorzystanie dostępnych środków, dobre zarządzanie inwestycjami i zmniejszenie marnotrawstwa - zarówno pieniędzy, jak i energii. Niezbędne jest skoordynowanie modernizacji budynków, inwestycji w odnawialne źródła energii oraz pozyskiwanie funduszy publicznych i prywatnych. Dobrze zaplanowana transformacja prowadzi do niższych rachunków za energię, zwiększenia efektywności energetycznej i zmniejszenia kosztów operacyjnych w dłuższej perspektywie. Oto plan transformacji energetycznej Miasta Rybnik, wypracowany z miastem przez Forum Energii.

O transformacji energetycznej w Polsce najczęściej mówi się w kontekście planowania zmian w dużych sektorach: elektroenergetyce, ciepłownictwie czy przemyśle. Powodzenie procesu transformacji zależy jednak nie tylko od dobrych strategii sektorowych – ale także od tego w jakim tempie i z jakim efektem samorządy będą prowadziły lokalne inwestycje w niskoemisyjne źródła ciepła i termomodernizację. Niniejszy raport to plan transformacji dla Włocławka, opracowany przez Forum Energii oraz firmę technologiczną Enercode.