Polski przemysł odpowiada za 23% PKB i zatrudnia 3 mln ludzi. Czyni go to jednym z najważniejszych sektorów gospodarki w kraju. Jest jednak w coraz gorszej kondycji. Jedną z głównych, choć nie jedyną przyczyną utraty konkurencyjności polskiego przemysłu, są koszty energii, które należą do najwyższych w Europie. Istnieją jednak sposoby na obniżenie cen energii dla przemysłu w krótkim terminie, realizując przy tym cele strategiczne kraju.

Mechanizm kształtowania cen ciepła systemowego w Polsce, wprowadzony nieobowiązującym już rozporządzeniem taryfowym1 w 1998 r., pomimo wielokrotnych nowelizacji, wciąż nie przystaje do współczesności. To ramy ograniczające swobodę działań modernizacyjnych oraz realizowanie nowych rozwiązań biznesowych w ciepłownictwie. To hibernacja status quo – sektor technologicznie nadal tkwi w rozwiązaniach pochodzących z połowy XX wieku. Polskie ciepłownictwo potrzebuje więc mechanizmów, które uwolnią innowacyjność oraz przyspieszą procesy inwestycyjne w nowe czyste technologie, gwarantujące odbiorcom dostawy ciepła bez ryzyka szoków cenowych.

Trwają prace nad nowymi Wieloletnimi Ramami Finansowymi UE (WRF) na lata 2028–2034. W Polsce równolegle rozpoczęto programowanie Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR), który określi sposób wykorzystania przyszłych środków unijnych. Stawką negocjacji nie jest już wyłącznie skala budżetu. Kluczowe jest to, czy w warunkach presji fiskalnej i nowych zasad programowania na poziomie krajowym, środki te zostaną skierowane na długofalowe inwestycje rozwojowe, czy na projekty łatwiejsze do wdrożenia i politycznie mniej ryzykowne. Tempo rozwoju gospodarczego Polski zależy teraz od spójności planu inwestycyjnego i precyzyjnie zaprojektowanych reform. To one zadecydują, czy środki UE przełożą się na przyspieszenie transformacji energetycznej i wzmocnienie konkurencyjności. Kierunek zmian powinien wynikać z Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK). Zgodność budżetu (WRF) i strategii (KPEiK) warunkuje więc to, czy środki unijne staną się narzędziem realnej transformacji gospodarczej Polski.

Zapowiadane zmiany legislacyjne, czyli wdrażana do krajowego porządku prawnego aktualizacja dyrektywy AAQD, nałożą pośrednio na władze lokalne obowiązek podjęcia dalszych ambitnych działań. Z początkiem stycznia 2030 r. dyrektywa zaostrzy wymagania względem norm jakości powietrza. Choć wartości te zostaną zredukowane niemal o połowę, w dalszym ciągu będą odbiegać od wytycznych WHO. Osiągnięcie nowych standardów będzie wyzwaniem, szczególnie w kontekście nadal istniejących problemów ze sprostaniem już obowiązującym wymaganiom. Należy jednak pamiętać, że w celu poprawy jakości życia mieszkańców – na co istotny wpływ ma czystość powietrza – konieczne są zdecydowane działania. Nawet niewielkie stężenia zanieczyszczeń mogą mieć poważne skutki zdrowotne. Dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie instytucjonalne i organizacyjne na nadchodzące zmiany, w tym zaadresowanie dotychczasowych potrzeb samorządów. Strategiczne wykorzystanie potencjału jednostek lokalnych oraz wzmocnienie ich kompetencji jeszcze przed nowelizacją prawa, może przyczynić się do zwiększenia efektywności i trwałości podejmowanych działań.

Niemal 10 lat temu rozpoczęły się pierwsze prace nad koncepcją rynku mocy w Polsce. Dla Komisji Europejskiej był to mechanizm wsparcia wytwórców energii elektrycznej. Dla operatora systemu przesyłowego – istotna część rynku energii, która dostarcza narzędzi do utrzymania wymaganych rezerw i ogranicza ryzyko niedoborów mocy. Dziś możemy podsumować efekty oraz skalę kosztów funkcjonowania rynku mocy w Polsce – łącznie za lata 2021–2046 będzie to ok. 200 mld zł. Oznacza to, że dyskusja o bezpieczeństwie energetycznym nie może ograniczać się do samych mocy. Bezpieczeństwo należy rozumieć także jako zdolność do dostarczenia energii elektrycznej odbiorcom w każdej chwili oraz pewność, że ta energia będzie przystępna cenowo. Wobec zapowiedzi kontynuacji wsparcia, jakim jest rynek mocy, kluczowe staje się pytanie, czy Polska realizuje cel wystarczalności mocy i bezpieczeństwa dostaw energii w sposób efektywny, czy raczej utrwali podejście „moce za wszelką cenę”?

Od stycznia 2026 r. importerzy towarów do Unii Europejskiej muszą kupować certyfikaty CBAM na niektóre sprowadzane towary. CBAM to mechanizm do naliczania opłat za emisję CO2 dla towarów produkowanych poza granicami UE. Ma on przede wszystkim chronić unijny przemysł przed konkurencyjnymi towarami pochodzącymi z krajów o niższych standardach ekologicznych. To odpowiedź UE na rosnące apele ze strony przemysłu, że produkcja w Europie staje się za droga i przeniesie się poza Unię – importerzy też mają zacząć płacić za emisje. Choć dyskusja na temat tego, czy i jak wprowadzić opłaty CO2 na import trwała kilkanaście lat, zagadnienie wciąż spotyka się z krytyką. Jego wdrożenie jest też przedmiotem negocjacji w ramach umów handlowych UE z państwami trzecimi. Czym jest mechanizm CBAM, jaka jest jego geneza i dlaczego jest tak ważny dla Europy?

2025_wrapped, czyli mało słów, ale dużo danych na interaktywnych wykresach. Przedstawiamy najciekawsze trendy w elektroenergetyce z minionego roku oraz z ostatniej dekady. Nasze noworoczne podsumowanie to rozgrzewka przed publikacją pełnego raportu Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2026, który ukaże się już wiosną.

Czasy są niespokojne – bezpośrednio za wschodnią granicą Polski trwa wojna, a w Stanach Zjednoczonych doszło do dużej politycznej zmiany. Wybory prezydenckie pokazały też, jak bardzo spolaryzowane jest polskie społeczeństwo. Polityka energetyczno-klimatyczna stała się częścią wojny politycznej, kulturowej i gospodarczej. Ciągle wybrzmiewa echo antyunijnej kampanii dotyczącej Zielonego Ładu i związanego z nim pakietu Gotowi na 55 (ang. Fit for 55). Choć różnica zdań i konstruktywna krytyka to ważne elementy demokracji, rosnąca fala dezinformacji i propaganda są dla niej zagrożeniem. Dlatego tak ważne jest, aby każdy z nas miał możliwość zapoznania się z założeniami i celami wprowadzanych zmian. Nie będziemy jednak szczegółowo analizować setek stron skomplikowanych dyrektyw i rozporządzeń. Zamiast tego w niniejszym opracowaniu w zwięzłej formie przedstawiamy fakty i liczby wynikające z prawa unijnego. Chcemy, żeby na tej podstawie każdy mógł sam wypracować sobie zdanie na ten temat. Liczymy też na to, że po zaprzysiężeniu Prezydenta, zarówno rząd, jak i pałac prezydencki będą mogli skupić się na wdrażaniu potrzebnych w Polsce reform, odsuwając na bok hiperboliczne narracje o szkodliwości unijnej polityki transformacyjnej.

Transformacja energetyczna w polskich domach nabiera tempa. 1,5 mln prosumentów, ponad pół miliona zainstalowanych pomp ciepła, 200 tys. umów zawartych w samym 2024 roku w programie „Czyste Powietrze”. Jedno z głównych wyzwań polega na tym, by odchodzenie od paliw kopalnych w domach odbywało się z korzyścią dla wszystkich obywateli i obywatelek, również mniej zamożnych i doświadczających różnego rodzaju wykluczenia. Szansą na systemowe zmiany w obszarze wsparcia dla słabszych gospodarstw domowych jest przygotowywany przez UE Społeczny Fundusz Klimatyczny. W tej analizie pokazujemy, jak Polska powinna przygotować się do wydatkowania tych środków w sektorze budynków mieszkalnych. 

2024_wrapped, czyli najciekawsze trendy w elektroenergetyce z minionego roku oraz z ostatniej dekady - na interaktywnych wykresach! Noworoczne podsumowanie to rozgrzewka przed publikacją naszego pełnego raportu Transformacja energetyczna w Polsce, który ukaże się już wiosną.