Transformacja ciepłownictwa w Polsce. Edycja 2026

Ciepłownictwo i ogrzewnictwo są kluczowe dla bezpieczeństwa energetycznego Polski i... naszych kieszeni. Z ciepła systemowego korzysta ok. 15 mln osób, a cały sektor nadal w dużej mierze opiera się na paliwach kopalnych. Choć zużycie węgla spada, rosnąca rola gazu utrwala zależność od importowanych surowców. Naraża to odbiorców, w tym gospodarstwa domowe ogrzewane indywidualnie, na wahania cen paliw. Tegoroczna, druga edycja raportu przedstawia najnowsze dostępne dane dotyczące budynków mieszkalnych, całego sektora ciepła, ogrzewania indywidualnego oraz ciepłownictwa systemowego. Pokazujemy zmiany zachodzące w sektorze: od zapotrzebowania budynków na energię, przez wykorzystywane paliwa i technologie, po koszty produkcji ciepła. Wskazujemy, gdzie zmiany już zachodzą, jakie bariery je hamują i dlaczego sama zamiana jednego paliwa kopalnego na inne nie wystarczy.

W 2024 r. na wytwarzanie ciepła do celów grzewczych zużyto niemal jedną czwartą energii pierwotnej w Polsce. Produkcja ciepła odpowiadała za emisję 57,2 mln ton CO₂, czyli 17% krajowych emisji. Ponad 33 mln ton przypadło na ciepłownictwo systemowe.

Sektor zużywa także znaczną część paliw wykorzystywanych w kraju. W 2024 r. było to 16,2 mln ton węgla, 5,6 mld m³ gazu i 15,3 mln ton biomasy. W ciągu dekady na paliwa kopalne do produkcji ciepła wydaliśmy 296 mld zł, co stanowiło 80% całkowitych kosztów energii wykorzystywanej w tym celu. Biomasa pozostaje dominującym odnawialnym źródłem energii w ciepłownictwie: odpowiada za 87% energii z OZE wykorzystywanej w sektorze. Udział pozostałych źródeł odnawialnych, takich jak energia słoneczna i geotermia, oraz wykorzystanie ciepła odpadowego pozostają niewielkie.

Zmiana paliwa nie rozwiązuje problemu wysokich kosztów

W ciepłownictwie rośnie znaczenie gazu ziemnego, który stopniowo zastępuje węgiel. Nie oznacza to jednak większej odporności sektora na kryzysy i wahania cen paliw. Polska jest uzależniona od importu gazu w 82%, a jego zużycie na potrzeby produkcji ciepła wzrosło od 2020 r. o 19%. W tym samym czasie koszty zakupu tego paliwa zwiększyły się aż o 143%. Zdrożała również biomasa – mimo stabilnego zużycia w latach 2020–2024 jej koszty wzrosły o 136%.

– Skutki zależności od paliw widać na rachunkach odbiorców. Od szczytu kryzysu energetycznego w 2023 r. do końca 2025 r. koszty energii wykorzystywanej do produkcji ciepła systemowego spadły o 36%, a całkowite koszty jej wytwarzania o 20%. Ceny ciepła obniżyły się jednak w tym czasie zaledwie o ok. 2%. Średnia cena ciepła systemowego nadal przekracza 100 zł/GJ. W 2025 r. za przeciętne wynagrodzenie można było kupić o 20 GJ ciepła mniej niż w 2021 r. – mówi dr inż. Arkadiusz Musiał, starszy analityk w Forum Energii.

Problem dotyczy także ogrzewania indywidualnego. Polska odpowiada za 79% węgla wykorzystywanego do ogrzewania gospodarstw domowych w całej Unii Europejskiej. Odchodzenie od tego paliwa jest potrzebne, ale zastępowanie go gazem nie usuwa ryzyka wzrostu kosztów ogrzewania.

Rozwój kogeneracji i integracja z KSE

Ciepłownictwo coraz mocniej łączy się z elektroenergetyką dzięki rozwojowi kogeneracji, czyli jednoczesnej produkcji ciepła i energii elektrycznej. W latach 2015–2025 liczba przedsiębiorstw wykorzystujących tę technologię wzrosła ze 109 do 149, czyli do 40% przedsiębiorstw ciepłowniczych. Produkcja w skojarzeniu odpowiada za ok. 1/4 krajowej produkcji energii elektrycznej, w tym ponad 16% pochodzi z wysokosprawnej kogeneracji.

Rozwój ten opiera się przede wszystkim na gazie, który zastępuje wycofywane jednostki węglowe. Inwestycje wspierają m.in. rynek mocy oraz premia kogeneracyjna. Aukcje na premię, rozstrzygnięte od grudnia 2019 r. do maja 2026 r. objęły ponad 101 TWh energii elektrycznej wsparciem o wartości blisko 25 mld zł. Szczyt produkcji objętej tym mechanizmem pomocowym jest jeszcze przed sektorem. Premiowy system wsparcia nie promuje elastycznej pracy kogeneracji. Jednostki pracujące w trybie „must run”, czyli niezależnie od bieżącego zapotrzebowania KSE na energię elektryczną, mogą zwiększać konieczność ograniczania produkcji z OZE.

Budynki potrzebują szybszej modernizacji

Jednym z najważniejszych sposobów ograniczania kosztów ogrzewania jest zmniejszenie zapotrzebowania budynków na energię. W Polsce 59% budynków mieszkalnych powstało przed 1989 r. i charakteryzuje się znacznie niższą efektywnością energetyczną niż nowe obiekty.

Choć średnie zużycie energii na ogrzewanie budynków mieszkalnych spadło w latach 2015–2024 ze 182 do 152 kWh/m² rocznie, tempo zmian jest niewystarczające. W ramach programu „Czyste Powietrze” w latach 2019–2025 zrealizowano 560 tys. inwestycji termomodernizacyjnych. Aby osiągnąć zakładany cel Strategii renowacji budynków, jakim jest poprawa efektywności energetycznej 2,5 mln budynków do 2032 r., skala działań powinna wzrosnąć z ok. 104 tys. do 277 tys. inwestycji rocznie.

Prawie połowę (47%) urządzeń grzewczych sprzedanych w 2025 r. stanowiły kotły gazowe, a ok. 18% kotły na biomasę. Udział pomp ciepła w sprzedaży ustabilizował się na obniżonym poziomie 16%. Ich popularność w nowych domach jednorodzinnych stale jednak rośnie: w 2025 r. wyposażono w nie 27% takich budynków, wobec zaledwie 2% w 2018 r.

Potrzebne są długofalowe działania i lepsze dane

Forum Energii wskazuje, że modernizację źródeł ciepła trzeba łączyć z szybszą termomodernizacją, większą różnorodnością OZE i wykorzystaniem ciepła odpadowego.

– Transformacja ciepłownictwa nie może ograniczać się do zastępowania jednego paliwa innym. Dopóki zależymy od paliw, których ceny zmieniają się na rynkach międzynarodowych, pozostajemy narażeni na kolejne kryzysy kosztowe. Potrzebujemy ograniczania zapotrzebowania na ciepło, dywersyfikacji źródeł energii i modernizacji systemów ciepłowniczych. Elektryfikację ogrzewania trzeba łączyć z większą elastycznością sektora i jego współpracą z systemem elektroenergetycznym. Aby te inwestycje mogły się rozwijać, potrzebne są przewidywalne zasady wsparcia oraz rzetelne informacje o kosztach i dostępnych technologiach – podkreśla Piotr Kleinschmidt, Dyrektor Programu Ciepłownictwo, współautor raportu.

Rocznik „Transformacja ciepłownictwa w Polsce. Edycja 2026” pokazuje postępy zmian i zależności utrwalające wysokie koszty ogrzewania. Publikacja opiera się m.in. na danych GUS, URE, ARE i Eurostatu i obejmuje lata 2015–2025, a w przypadku ogrzewania indywidualnego sięga do 2024 r., za który dostępne są najnowsze dane.

Data publikacji : 4 listopada 2026

Pliki do pobrania

Raport Raport