Krajowy System Elektroenergetyczny (KSE) szybko się zmienia. Coraz więcej energii pochodzi z wiatru i słońca, co sprawia, że jej produkcja staje się zmienna — zależy od pory dnia i roku. W takich warunkach coraz trudniej utrzymać stabilną pracę systemu, a jednocześnie potrzebne są bardziej elastyczne sposoby wytwarzania i zużywania energii, dopasowane do momentów, gdy jest jej najwięcej. W tym pozornym impasie wsparciem może być sektor ciepłowniczy. Nowy raport Forum Energii Bezpieczniej i taniej. Ciepłownictwo na ratunek KSE pokazuje, w jaki sposób ciepłownictwo może pomagać stabilizować system elektroenergetyczny. Na podstawie danych autorzy analizują także opłacalność takiego elastycznego podejścia i porównują je z dotychczasowym modelem pracy ciepłowni.

Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) został ustanowiony w 2021 r. jako jeden z najważniejszych instrumentów polityki spójności Unii Europejskiej. Jego celem jest łagodzenie społecznych, gospodarczych i środowiskowych skutków odchodzenia od paliw kopalnych, zwłaszcza w regionach węglowych. Budżet Funduszu wynosi ok. 17,5 mld euro. 

Polski przemysł odpowiada za 23% PKB i zatrudnia 3 mln ludzi. Czyni go to jednym z najważniejszych sektorów gospodarki w kraju. Jest jednak w coraz gorszej kondycji. Jedną z głównych, choć nie jedyną przyczyną utraty konkurencyjności polskiego przemysłu, są koszty energii, które należą do najwyższych w Europie. Istnieją jednak sposoby na obniżenie cen energii dla przemysłu w krótkim terminie, realizując przy tym cele strategiczne kraju.

Mechanizm kształtowania cen ciepła systemowego w Polsce, wprowadzony nieobowiązującym już rozporządzeniem taryfowym1 w 1998 r., pomimo wielokrotnych nowelizacji, wciąż nie przystaje do współczesności. To ramy ograniczające swobodę działań modernizacyjnych oraz realizowanie nowych rozwiązań biznesowych w ciepłownictwie. To hibernacja status quo – sektor technologicznie nadal tkwi w rozwiązaniach pochodzących z połowy XX wieku. Polskie ciepłownictwo potrzebuje więc mechanizmów, które uwolnią innowacyjność oraz przyspieszą procesy inwestycyjne w nowe czyste technologie, gwarantujące odbiorcom dostawy ciepła bez ryzyka szoków cenowych.

Trwa kryzys cenowy, a wojna na Bliskim Wschodzie powoduje zaburzenia w dostawach i cenach paliw. Sytuacja odbija się na globalnych rynkach energetycznych i finansowych, zwiększając koszty działalności firm i wywołując niepokój społeczny. Dywersyfikacja źródeł energii jest jednym z możliwych sposobów na zwiększenie niezależności i stabilności gospodarki. W tej perspektywie Polska dysponuje znaczącym potencjałem ekonomicznym produkcji biometanu – ponad 3 mld m³. W perspektywie do 2030 r. biometan może pokryć ok. 4% krajowego zapotrzebowania na paliwo gazowe, a do 2040 r. nawet niemal 17%. W najnowszym raporcie Forum Energii Molekuły niezależności. Szanse związane z wykorzystaniem polskiego potencjału biometanu przedstawiamy znaczenie krajowej produkcji biometanu dla bezpieczeństwa energetycznego Polski wraz ze szczegółową analizą makroekonomiczną tego sektora.

Trwają prace nad nowymi Wieloletnimi Ramami Finansowymi UE (WRF) na lata 2028–2034. W Polsce równolegle rozpoczęto programowanie Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR), który określi sposób wykorzystania przyszłych środków unijnych. Stawką negocjacji nie jest już wyłącznie skala budżetu. Kluczowe jest to, czy w warunkach presji fiskalnej i nowych zasad programowania na poziomie krajowym, środki te zostaną skierowane na długofalowe inwestycje rozwojowe, czy na projekty łatwiejsze do wdrożenia i politycznie mniej ryzykowne. Tempo rozwoju gospodarczego Polski zależy teraz od spójności planu inwestycyjnego i precyzyjnie zaprojektowanych reform. To one zadecydują, czy środki UE przełożą się na przyspieszenie transformacji energetycznej i wzmocnienie konkurencyjności. Kierunek zmian powinien wynikać z Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK). Zgodność budżetu (WRF) i strategii (KPEiK) warunkuje więc to, czy środki unijne staną się narzędziem realnej transformacji gospodarczej Polski.

Zapowiadane zmiany legislacyjne, czyli wdrażana do krajowego porządku prawnego aktualizacja dyrektywy AAQD, nałożą pośrednio na władze lokalne obowiązek podjęcia dalszych ambitnych działań. Z początkiem stycznia 2030 r. dyrektywa zaostrzy wymagania względem norm jakości powietrza. Choć wartości te zostaną zredukowane niemal o połowę, w dalszym ciągu będą odbiegać od wytycznych WHO. Osiągnięcie nowych standardów będzie wyzwaniem, szczególnie w kontekście nadal istniejących problemów ze sprostaniem już obowiązującym wymaganiom. Należy jednak pamiętać, że w celu poprawy jakości życia mieszkańców – na co istotny wpływ ma czystość powietrza – konieczne są zdecydowane działania. Nawet niewielkie stężenia zanieczyszczeń mogą mieć poważne skutki zdrowotne. Dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie instytucjonalne i organizacyjne na nadchodzące zmiany, w tym zaadresowanie dotychczasowych potrzeb samorządów. Strategiczne wykorzystanie potencjału jednostek lokalnych oraz wzmocnienie ich kompetencji jeszcze przed nowelizacją prawa, może przyczynić się do zwiększenia efektywności i trwałości podejmowanych działań.

Niemal 10 lat temu rozpoczęły się pierwsze prace nad koncepcją rynku mocy w Polsce. Dla Komisji Europejskiej był to mechanizm wsparcia wytwórców energii elektrycznej. Dla operatora systemu przesyłowego – istotna część rynku energii, która dostarcza narzędzi do utrzymania wymaganych rezerw i ogranicza ryzyko niedoborów mocy. Dziś możemy podsumować efekty oraz skalę kosztów funkcjonowania rynku mocy w Polsce – łącznie za lata 2021–2046 będzie to ok. 200 mld zł. Oznacza to, że dyskusja o bezpieczeństwie energetycznym nie może ograniczać się do samych mocy. Bezpieczeństwo należy rozumieć także jako zdolność do dostarczenia energii elektrycznej odbiorcom w każdej chwili oraz pewność, że ta energia będzie przystępna cenowo. Wobec zapowiedzi kontynuacji wsparcia, jakim jest rynek mocy, kluczowe staje się pytanie, czy Polska realizuje cel wystarczalności mocy i bezpieczeństwa dostaw energii w sposób efektywny, czy raczej utrwali podejście „moce za wszelką cenę”?

Przemysł odgrywa kluczową rolę w polskiej gospodarce, odpowiadając za 23% PKB i zapewniając pracę dla ponad 3 mln osób. Polska należy także do najbardziej uprzemysłowionych krajów Unii Europejskiej i stanowi ważne ogniwo europejskich łańcuchów dostaw. Jednocześnie polski przemysł zaczyna przegrywać w wyścigu o konkurencyjność. Silne uzależnienie sektora od importowanych paliw kopalnych, stwarzające ryzyka dla bezpieczeństwa i niezależności energetycznej oraz postępująca dekarbonizacja sprawiają, że bez inwestycji w nowoczesne technologie polskie firmy mogą tracić konkurencyjność wobec podmiotów z Chin i USA. Jak pokazuje najnowszy raport Forum Energii Modernizacja albo marginalizacja. Jak elektryfikacja przemysłu może zapewnić Polsce bezpieczeństwo, konkurencyjność i wzrost gospodarczy? – już dziś dostępne są rozwiązania technologiczne, dzięki którym możliwa jest elektryfikacja ponad 60% ciepła wykorzystywanego w przemyśle przetwórczym. Pozwoliłoby to trwale ograniczyć zależność sektora od cen gazu i węgla, zwiększając tym samym jego konkurencyjność.

Od stycznia 2026 r. importerzy towarów do Unii Europejskiej muszą kupować certyfikaty CBAM na niektóre sprowadzane towary. CBAM to mechanizm do naliczania opłat za emisję CO2 dla towarów produkowanych poza granicami UE. Ma on przede wszystkim chronić unijny przemysł przed konkurencyjnymi towarami pochodzącymi z krajów o niższych standardach ekologicznych. To odpowiedź UE na rosnące apele ze strony przemysłu, że produkcja w Europie staje się za droga i przeniesie się poza Unię – importerzy też mają zacząć płacić za emisje. Choć dyskusja na temat tego, czy i jak wprowadzić opłaty CO2 na import trwała kilkanaście lat, zagadnienie wciąż spotyka się z krytyką. Jego wdrożenie jest też przedmiotem negocjacji w ramach umów handlowych UE z państwami trzecimi. Czym jest mechanizm CBAM, jaka jest jego geneza i dlaczego jest tak ważny dla Europy?